image45.jpg
Strona Główna arrow Profilaktyka arrow Zaburzenia zachowania
Zaburzenia rozwoju i zachowania

Profilaktyka zaburzeń rozwoju i zachowania realizowana w warunkach szkolnych

Profilaktyka zaburzeń rozwoju i zachowania realizowana w warunkach szkolnych ma szerokie spektrum działania. Angażuje przy tym wszystkich pracowników szkoły. Wszyscy bowiem odpowiedzialni są za wszechstronny i możliwie najpełniejszy rozwój powierzonych oddziaływaniom dzieci.

Trudności szkolne - dydaktyczne i wychowawcze mogą pojawić się w każdym momencie nauki szkolnej. Obszary trudności dydaktycznych i wychowawczych wzajemnie przenikają się i na siebie oddziaływują. O niepokojącym wzroście zjawiska trudności szkolnych świadczyć może zwiększająca się liczba uczniów zgłaszanych na badania do różnego typu poradni. Brak sukcesów szkolnych wyzwala różne formy zachowań. Perspektywa groźnych konsekwencji trudności wychowawczych uzasadnia podejmowanie działań: diagnostycznych, profilaktycznych i terapeutycznych.

Podstawę wszystkich działań stanowi rzetelna diagnoza sytuacji dziecka. Szkoła dopracowała się standardów postępowania w zakresie wstępnej diagnozy uczniów przychodzących do szkoły. Nauczyciele nauczania wczesnoszkolnego posiadają wiedzę i kompetencje, aby szybko wyselekcjonować uczniów wykazujących deficyty w rozwoju intelektualnym i skłaniają rodziców do zbadania dziecka w Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej. Istnieje też grupa nauczycieli posiadających fachowe przygotowanie w zakresie pracy z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych prowadzących rewalidację. Nauczyciele terapeuci prowadzą zajęcia korekcyjno- kompensacyjne, logopeda - zajęcia logopedyczne. Istnieje tez grupa nauczycieli specjalizujących się w prowadzeniu gimnastyki korekcyjnej.

Tak więc od strony rozwoju intelektualnego sytuacja uczniów, w ostatnich latach uległa ogromnej poprawie.

Osobną grupą wymagającą specjalnych oddziaływań są uczniowie wybitnie zdolni. Stworzenie im warunków do efektywnego kształcenia i wychowania jest dla szkoły nie lada wyzwaniem.

"Uczniowie wybitnie zdolni mają silna potrzebę poznawczą, a ich zainteresowanie jest znacznie głębsze niż u uczniów przeciętnie uzdolnionych. Nadmierna koncentracja na jednej formie aktywności może powodować odwracanie się od innych zajęć oraz czynności typowych dla dzieci o zbliżonym wieku i przez otoczenie może być oceniana jako postawa egoistyczna" [1]

Uczeń zdolny wykazuje często dużą niezależność, nadmierny krytycyzm, i nie jest osobą popularną wśród kolegów. Prowadzi to często do konfliktów i niechęci wobec takiego ucznia. Ucznia takiego cechuje tez zespół cech utrudniających mu funkcjonowaniu Są to: nadpobudliwość intelektualna, nadpobudliwość wyobrażeniowa,, nadpobudliwość emocjonalna i psychomotoryczna.

Cechy te mogą zaburzać funkcjonowanie ucznia i utrudniać osiąganie sukcesów. Potrzebna jest w tej dziedzinie pomoc ze strony szkoły. MEN wskazuje na następujące możliwości.

"Pomoc psychologiczno - pedagogiczna dla dzieci zdolnych i wybitnie zdolnych organizowana jest w formie zajęć psychoedukacyjnych dla uczniów i rodziców, a także porad, konsultacji oraz warsztatów dla rodziców i nauczycieli" [2]

Zdecydowanie gorzej przedstawia się sytuacja w dziedzinie wychowania a w tym profilaktyki, która jest jego częścią. Dużo niższy poziom kompetencji nauczycieli w tym zakresie powoduje stały regres rozwoju etycznego uczniów. Wprowadzenie konieczności intensyfikowani i synchronizowania oddziaływań wszystkich pracowników szkoły ciągle spotyka się z oporem niektórych wychowawców, którzy działają według własnych, wymyślonych przez siebie procedur i zasad.

Nie istnieje jedna uniwersalna forma oddziaływań przezwyciężających trudności wychowawczych. Istnieją natomiast czynniki sprzyjające ich zapobieganiu.

Są to:

 - respektowanie podmiotowości w wychowaniu,

 - kreowanie postaw zgodnych z pożądanymi społecznie wartościami, normami i wzorcami osobowymi,

 - dobra organizacja pracy nauczyciela i ucznia,

 - efektywne i systematyczne komunikowanie się uczniów, nauczycieli oraz rodziców,

 - objęcie opieką i pomocą młodszych dzieci zanim pojawią się problemy.

Brak spójności działań wychowawczych jest największą trudnością w przezwyciężeniu istniejących problemów. Nałożenie na szkoły konieczności formułowania i realizowania wspólnego programu wychowawcze i profilaktycznego powoli i z mozołem wchodzi w szkolną rzeczywistość.

Właściwe rozumienie czym jest profilaktyka, znacznie ułatwi i usystematyzuje moją dalszą wypowiedź. Skoncentruję się na sformułowaniu dotyczącym profilaktyki pierwszorzędowej, bo tylko taka może zajmować się szkoła.

"Profilaktyka pierwszorzędowa(wczesna, uprzedzająca) adresowana jest do grup niskiego ryzyka, a więc do osób będących przeważnie jeszcze przed inicjacją alkoholową, czy narkotykową. Jej główne cele to promocja zdrowego stylu życia oraz opóźniania wieku inicjacji w zakresie różnych zagrażających zachowań, a przez to ograniczenie zasięgu tych zachowań i związanych z nimi szkód." [3]

Na profilaktykę pierwszorzędową składają się zarówno działania wychowawczo - profilaktyczne jak i profilaktyczne.

Najważniejsze działania własne szkoły to:

 - stwarzanie przyjaznego klimatu - dobra komunikacja, osobowe relacje między nauczycielami i uczniami,

 - nauczyciele kreujący pozytywne wzorce zachowań,

 - budowanie dobrej współpracy z rodzicami,

 - pomoc uczniom mającym trudności w nauce,

 - wczesne rozpoznawanie uczniów z grup ryzyka,

 - kierowanie osób zagrożonych w porozumieniu z rodzicami do poradni psychologiczno - pedagogicznej lub innej instytucji udzielającej specjalistycznej pomocy,

 - udostępnianie uczniom i ich rodzicom informacji o dostępnych formach pomocy,

 - szkolenie kadry pedagogicznej w zakresie profilaktyki zagrożeń oraz umiejętności wychowawczych.

Niestety ocena tej działalności nie jest satysfakcjonująca. Oto jedna z opinii.

" W wielu dyskusjach wyrażany jest pogląd o niskiej skuteczności dotychczasowych działań profilaktycznych. Coraz częściej formułują je ludzie związani z profilaktyką, wskazując na brak wymiernych efektów działań profilaktycznych. Źródłem tego poglądu są przede wszystkim wyniki różnych badań, które pokazują wzrost niekorzystnych zachowań młodzieży. Wyniki te są interpretowane jako porażka szeroko zakrojonych działań profilaktycznych. " [4]

Prof. Jerzy Mellibruda na konferencji “Dylematy i wyzwania profilaktyki problemowej” w Kazimierzu ( październik 2001) wyraził pogląd, że mamy do czynienia ze “świadomością kryzysu profilaktyki”.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że rzeczywistość zmienia się w zastraszającym tempie i nie sposób nadążyć za trendami, modami tendencjami.

"Socjologowie zwracają uwagę, że nowe technologie i szybko zmieniający się świat, pogłębiają trudności w porozumiewaniu się młodzieży i dorosłych. Tradycyjny konflikt pokoleń przyjmuje postać nie tylko różnicy poglądów, ale otwartego buntu młodzieży, która zdaje się lepiej wiedzieć od dorosłych, jak radzić sobie w szybko zmieniającej się rzeczywistości. Dorośli często stają się “emigrantami w czasie”, którzy nie potrafią już narzucić młodym ludziom swoich wartości. [5] 

Wiele badań prowadzonych na świecie wykazywało, że udział w szkolnych programach profilaktycznych wiąże się przede wszystkim z pogłębianiem wiadomości uczniów, ewentualnie z modyfikacją postaw, umiejętności lub innych tzw. zmiennych pośredniczących. Najtrudniejsze do osiągnięcia są korzystne zmiany w zachowaniach zdrowotnych uczniów.

Niewątpliwie szkoła ma w dziedzinie profilaktyki wiele do zrobienia. Nie osiągnie jednak żadnych pozytywnych rezultatów, jeżeli nadal będą to działania powierzchowne, akcyjne, nie poprzedzone rzetelną diagnozą i niedostosowane do realiów środowiska, w którym działamy.


Bibliografia

1.Bartoszewska Barbara,
Rodzice w szkole czyli o pierwszorzędowej profilaktyce / Barbara Bartoszewska // Wychowawca. 2002, nr 9, s. 15-17

2. Grodowska Małgorzata
Wychowawczy program profilaktyczny / Małgorzata Grodowska, Maria Kowalska // Wychowawca. 2002, nr 10, s. 22-23

3. Jarosz Ewa
Rola szkoły w profilaktyce rodzinnej przemocy / Ewa Jarosz // Życie Szkoły. 2002, nr 7, s. 394-401

4. Ostaszewski Krzysztof
Profilaktyka uzależnień w szkole humanistycznej : kurs czy program? / Krzysztof Ostaszewski // Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze. 1996, nr 5, s. 22-25

5. Ostaszewski Krzysztof - Kryzys profilaktyki - www.remedium-psychologia.pl

6. Szymańska Joanna
Profilaktyka w szkole / Joanna Szymańska // Wychowawca. 2002, nr 10, s. 12-13

7. Szymańska Joanna
Programy profilaktyczne : podstawy profesjonalnej psychoprofilaktyki / Joanna Szymańska. Warszawa : Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej, 2000

8. Wojcieszek Krzysztof
On rozpoczynać woli / Krzysztof Wojcieszek // Remedium. 2002, nr 9, s. 24

9. Wojcieszek Krzysztof

O profilaktyce XXI wieku - - www.remedium-psychologia.pl

10. Profilaktyka w środowisku lokalnym - Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii,

Warszawa, 2002

11. Ministerstwo Edukacji Narodowej - O pomocy psychologiczno - pedagogicznej Warszawa, 2001

 --------------------------------------------------------------------------------
 
 [1]  MEN "O pomocy psychologiczno - pedagogicznej"; Warszawa,2001 s. 49

 [2]  tamże s. 51

 [3]  Joanna Szymańska - Profilaktyka w środowisku lokalnym wyd. Krajowe Biuro ds. Przeciwdzałania Narkomanii; Warszawa 2002 s. 49

 [4]  Krzysztof Ostaszewski - Kryzys profilaktyki - www.remedium-psychologia.pl

 [5]  Krzysztof Ostaszewski - tamże