image1.jpg
Strona Główna arrow Wychowanie arrow Przemoc i agresja
Przemoc i agresja

Przemoc i agresja - dlaczego jest tak powszechna? Jak sprawić, aby dziecko czuło się bezpiecznie w szkole?

Często zastanawiałam się jak zapewnić uczniom taki komfort psychiczny i fizyczny, aby mogli ze spokojem skupić się na tym co ważne, wartościowe, aby nawiązywali przyjaźnie i czuli się w szkole bezpiecznie.

Poszukiwania w literaturze dały wiele odpowiedzi, wiele jednak wątpliwości pozostało bez rozwiązania.

Przeprowadzone za pomocą ankiety badania a terenie mojej szkoły wykazały, że większość uczniów mojej szkoły czuje się bezpiecznie. Grupa ta stanowi 77% badanych. Pozostali odpowiedzieli, że nie czują się bezpiecznie 10% lub nie ma zdania na ten temat - 13%.

A oto wykres ilustrujący skalę zjawiska.

Wykres 1

Kolejne pytanie dotyczyło doświadczanych form przemocy na terenie szkoły. Poniżej przedstawiam wykres ilustrujący istniejące rodzaje przemocy i skalę ich występowania.

Wykres 2

Te powody to: zastraszanie - 3%, pobicia 10%, kradzieże 3%, szantażowanie 1%, nie wymienione rodzaje przemocy 2%, przemoc psychiczna 4%.

Najczęstszymi agresorami są rówieśnicy 44%, bądź starsi koledzy - 40%,16% - osoby spoza szkoły

Pojawiają się pytania : Co to jest agresja? Skąd się bierze?

"Agresją jest każde zamierzone działanie, które ma na celu wyrządzenie komuś lub czemuś szkody, straty, bólu."

"Przemoc ma miejsce wówczas, gdy uczeń atakujący jest silniejszy fizycznie lub psychicznie, albo jest starszy. Cechą charakterystyczną jest zatem nierównowaga sił. "

Wśród przyczyn występowania przemocy wymienia te, które leżą po stronie rodziny:

  • brak czasu na kontakty w rodzinie,
  • brak tradycyjnych wartości,
  • nie zaspokajanie podstawowych potrzeb dziecka tj: poczucie bezpieczeństwa, akceptacja, uznanie, miłość, przynależność,
  • brak autorytetów w rodzinie,
  • patologie: alkoholizm, narkomania

Przyczyny agresji wynikające ze specyfiki szkoły to:

  • problemy w sprostaniu wymaganiom programowym,
  • zazdrość,
  • brak zainteresowania ze strony szkoły,
  • słabość nauczyciela i pozycji jaka zajmuje,
  • agresywne postawy nauczycieli,
  • chłód emocjonalny

Niebagatelna rolę w generowaniu przemocy pełnią media. Agresja jest towarem, jest środkiem podnoszącym atrakcyjność programu, pokazuje zafałszowany obraz rzeczywistości i znieczula na agresję.

W swoim artykule Agnieszka Grądys wymienia czynniki wpływające na wzrost zachowań agresywnych poprzez media:

  • "Oglądanie przemocy wpływa na uczenie się przez dzieci agresywnych
  • Sprawca przemocy bardzo często otrzymuje nagrodę lub nie jest ukarany.
  • Dziecko utożsamia się z atrakcyjnym sprawcą przemocy.
  • Ukazana przemoc jest aprobowana społecznie.
  • Akty przemocy nie pokazują cierpienia i krzywdy ofiar.
  • Nie są ukazywane negatywne skutki przemocy."
Krzysztof Wojcieszek pisze tak - "Temat przemocy w szkole jest ciągle aktualny. Jego “medialność” sprawia, że dziennikarze chętnie angażują się w jego omawianie. Cynicznie można stwierdzić, że fakt pobicia kogoś jest bardziej medialnie nośny, niż fakt przyjścia komuś z pomocą. Naturalne zaangażowanie naszej uwagi jest w tym wypadku pochodną bardzo ważnego dbania o własną skórę, wedle zasady, że jeśli komuś się dostało, to i ja nie jestem bezpieczny. Zatem, mimo obfitości takich informacji wciąż na nowo skupiają one naszą uwagę. "[4]

Pozostaje jeszcze jeden czynnik generujący agresywne zachowania - wpływ grupy rówieśniczej

Wśród wymienianych u różnych autorów przyczyn można wymienić:

  • chęć zademonstrowania niezależności wobec dorosłych,
  • nudę,
  • modę,
  • chęć zaistnienia,
  • przyzwolenie dorosłych,
  • złe wzorce,
  • presję rówieśników.

A zatem wiemy, co to jest przemoc i agresja, jakie ma przejawy na terenie szkoły, jakie są jej źródła. Pozostaje opracować skuteczny plan naprawy zaistniałego stanu rzeczy. Walka z tym zjawiskiem nie jest jednak łatwa. Wymaga współpracy wszystkich zainteresowanych stron: uczniów, rodziców, nauczycieli, mediów.

Nie jest to sprawa prosta. O ile w anonimowej ankiecie uczniowie ukazują skalę zjawiska, o tyle personalnie nie chcą się przyznać do tego, że są ofiarami przemocy.

Irena Jundziłł pisze:

"Nauczyciele nie zawsze wiedzą, którzy uczniowie są prześladowani przez innych. Solidarność koleżeńska nie dopuszcza donosów i skarg. Zwłaszcza w klasach starszych poskarżenie się na kolegę może wywołać zemstę i całkowite wykluczenie z grona rówieśniczego."[5]

W mojej szkole próbujemy wypracować wspólne normy i zasady postępowania, do których mogą odwoływać się zarówno rodzice, nauczyciele, jak i uczniowie.

Opracowany został szczegółowy system interwencji wraz z konsekwencjami. Został on podpisany przez wszystkie strony. Obecnie próbujemy go wcielać w życie.

Prowadzone są również zajęcia o charakterze profilaktycznym, na których nauczyciele uświadamiają uczniom ich prawa do nietykalności osobistej, poszanowania godności, do równego traktowania. W bieżącym roku szkolnym odbyły się spotkania ze stażystkami policji nt. " Odpowiedzialności karnej nieletnich". Odbywają się również spotkania z wyselekcjonowaną grupą uczniów w ramach programu wychowawczo - profilaktycznego pn. "Bezpiecznie i zdrowo". Uczniowie wspólne spędzają czas w sposób społecznie akceptowany: wspólnie wychodzą do kina, teatru, korzystają z zajęć sportowych na terenie szkoły oraz zajęć profilaktycznych prowadzonych w formie warsztatów .

Fundusze na realizację programu pozyskałam składają go na konkurs organizowany przez Urząd Miasta Łomża w ramach "Łomżyńskiego programu profilaktyki"

Na zakończenie chciałabym wspomnieć jeszcze o jednym czynniku, który odgrywa niebagatelną rolę, gdy sprawca zostanie zidentyfikowany i wszystkie reguły postępowania zostaną zachowane - konsekwencje prawne.

Ustawa z 26.10.1996 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich przewiduje następujące kary: upomnienie przez sędziego, nadzór kuratora, umieszczenie w ośrodku otwartym, rodzinie zastępczej, zakładzie wychowawczym lub poprawczym. W przypadku zastosowania ostatniego z wymienionych środków często nie dochodzi do wymierzenia kary ze względu na długi czas oczekiwania na miejsce w zakładzie.

Sądzę, że skuteczność walki z przemocą i agresją można osiągnąć jedynie wtedy, gdy podjęte zostaną działania na skalę ogólnokrajową, poczynając od zmiany prawa i możliwości egzekwowania go przez sądy, poprzez zmianę polityki medialnej i oświatowej. Dopiero w tak stworzonym klimacie możliwe będzie prowadzenie skutecznych działań na terenie szkoły, we współpracy z rodziną.

Bibliografia

Jundziłł Irena : Dziecko - ofiara przemocy - Warszawa WSiP 1993
Karkowska Magda, Czarnecka Wiesława : Przemoc w szkole. – Kraków : Oficyna Wydawnicza “Impuls”, 2000
Piekarska Anna - Przemoc w rodzinie -Warszawa: Pracownia testów psychologicznych,1991
Socjalizacja a agresja / red. Adam Frączek, Horst Zumkley. – Warszawa : Instytut Psychologii PAN, Wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, 1993

Artykuły:

Adamczyk Danuta : Agresja w szkole // Wszystko dla Szkoły. – 2000, nr 5, s. 23-24
Augustyniak - Bragiel Elżbieta : Dziecko a przemoc // Wszystko dla Szkoły. – 1997, nr 5, s. 14
Czerenko Paweł : Problem przemocy w szkole // Edukacja. – 1996, nr 1, s. 96-100
Domaradzka Aneta : Skąd tyle agresji? // Edukacja i Dialog. – 2002, nr 3, s. 6-10
Jędrzejewski Marek : “Drugie życie” szkoły // Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze. – 2000, nr 3, s. 19-24
Miłkowska - Olejniczak Grażyna : Przejawy i przyczyny agresywnych zachowań młodzieży // Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze. – 1999, nr 10, s. 25-33
Swiderski Marcin : Przyczyny agresywnego zachowania // Edukacja i Dialog. – 1999, nr 8
Chylewska - Barakat Lidia, Barakat Mouta : Nie ma magicznych recept przeciw przemocy // Edukacja i Dialog. – 2001, nr 3, s. 51-58
Chylewska - Barakat Lidia, Barakat Mouta: Strategie redukcji agresji w szkole // Edukacja i Dialog. – 2000, nr 5, s. 35-39
Dworakowski Mirosław : Jak przeciwdziałać przemocy // Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze. – 2000, nr 3, s. 32-34
Wojcieszek Krzysztof : Przemoc i agresja w szkole// www.remedium-psychologia.pl
Agnieszka Grądys - Przemoc i agresja w szkole// www.publikacje.edu.pl


[1] Agnieszka Grądys -"Przemoc i agresja w szkole" www.publikacje.edu.pl
[2] Agnieszka Grądys - tamże
[3] Agnieszka Grądys - tamże
[4] Krzysztof Wojcieszek "Przemoc i agresja w szkole" - www.remedium-psychologia.pl
[5] Irena Judziłł - tamże s.94