image1.jpg
Strona Główna arrow Wychowanie arrow Diagnozowanie
Diagnozowanie
Najważniejsze elementy procesu diagnozowania

Tradycja eseju, nie mającego jeszcze w tym czasie swojej nazwy, sięga czasów starożytności - pism filozofów: Platona, Arystotelesa, Seneki.

Nazwa "esej" pojawiła się w XVI w za sprawą humanisty Michela de Montagine,a i w przekładziena język polski oznacza "próbę", "próbowanie". Ta forma wypowiedzi to specyficzny sposób docierania do prawdy, którego istotę stanowi otwartość , proceduralność i subiektywizm oglądu zjawisk poddawanych medytacji.

Najbardziej cieszy mnie znaczenie tego słowa, które uwalnia od konsekwencji wydania mylnego sądu i pozwala na zostawienie sprawy otwartej, niedokończonej...

Aby odpowiedzieć na pytanie: Jakie elementy procesu diagnozowania dziecka i rodziny w największym stopniu wpływają na jej rzetelny efekt końcowy? należy , moim zdaniem, poszukać odpowiedzi na pytania: czym jest diagnoza, jakie są części składowe procesu diagnozowania a następnie odnieść się do wagi wybranych elementów.

Wydaje się, że tematyka wypowiedzi jest tak szeroka, że trudno mi będzie docierać do sedna bez potknięć i problemów. Poszukajmy w literaturze potrzebnej terminologii.

„Termin diagnoza pochodzi z języka greckiego (diagnosis) i oznacza rozpoznanie, ściślej - rozróżnienie. Współczesna interpretacja tego terminu podkreśla dwa jego składniki: zebranie potrzebnych danych i ich krytyczne opracowanie w drodze rozumowania.”[1]

Według A. Siedlaczka „(…) diagnoza pedagogiczna winna stanowić proces przetwarzania danych, a nie tylko rejestrowania zachowań. Proces diagnozowania pedagogicznego, to ciąg czynności zmierzających do rozwiązania danego problemu. Uzyskaną wiedzę o dziecku pedagog ocenia według pewnych przyjętych norm, wzorców (np. norm rozwojowych) i określa działanie, które należy wobec niego podjąć. Kompetencje diagnosty w obszarach: kognitywnym, emocjonalnym i społecznym tworzą interdyscyplinarny obraz człowieka.”[2]

Aby postawić dobrą diagnozę należy zastanowić się nad odpowiedzią na wiele pytań. Odpowiedzi na nie pozwolą na sformułowanie problemów badawczych i hipotez. W zależności od problemu pozwoli to na dobranie właściwych narzędzi, metod, procedur a w konsekwencji doprowadzi do możliwie najrzetelniejszej interpretacji wyników.

„Istotne znaczenie dla przeprowadzenia dobrej diagnozy ma odpowiedź diagnosty na następujące pytania: co - czyli co jest problem samego dziecka z punktu widzenia jego otoczenia; kogo - czyli kogo zamierzam diagnozować; inaczej, kim jest dziecko, (w jakim wieku, z jakiego środowiska, czy akceptuje skierowanie na badanie itp.); po co - czyli jaki jest cel diagnozy; kto - czyli kto podejmuje badania diagnostyczne, inaczej, kim jestem ja wobec diagnozy, (jakie są moje kompetencje w tym zakresie, jakie przyjmuję założenia teoretyczne itp.); jak - czyli, w jaki sposób (w oparciu o jaki model) zamierzam przeprowadzić diagnozowanie; czym - jakich metod i narzędzi psychologicznych zamierzam użyć; kiedy i gdzie - czyli czas i miejsce diagnozowania”.[3]

„Pedagog stawiając diagnozę zbiera dane i na ich podstawie określa stan rzeczy, dążąc do jego jak najpełniejszego wyjaśnienia. Diagnozy mogą być pełne lub cząstkowe. Diagnoza pełna (rozwinięta) jest wieloaspektowa, a w jej skład wchodzą: aspekt identyfikacyjny (diagnoza przyporządkowująca, klasyfikacyjna lub typologiczna), aspekt genetyczny, aspekt celowościowy, aspekt fazy, aspekt rozwojowy. Diagnozy cząstkowe natomiast, to: klasyfikacyjne (typologiczne, przyporządkowujące), genetyczne (etiologiczne), celowościowe (rola określonego czynnika dla całości stanu), etapowe i prognostyczne (rozwojowe). Pełna diagnoza wymaga od przeprowadzającego szeregu operacji myślowych; różnicowania, sprawdzania hipotezy, wyjaśniania przyczynowego i celowościowego, intuicyjnego wczucia się w badane zjawisko.”[4]

"Badanie diagnostyczne stanowi wstęp do udzielenia pomocy albo poprawienia terapii.”[5]

„Przez metodę diagnozy będziemy rozumieli wszelkie racjonalnie uzasadnione sposoby postępowania diagnostycznego: zaplanowanie toku diagnostycznego, konstruowanie, dobór oraz zastosowanie technik zebrania i opisu cech badanego przedmiotu, rozumowanie diagnostyczne łącznie z weryfikacją diagnozy, czynnościami prognostycznymi i całościową ostateczną oceną wyników postępowania pedagogicznego.”[6]

Niezwykle ważne w badaniach pedagogicznych jest nie tylko gromadzenie możliwie wielu faktów, lecz także ujmowanie ich we wzajemnym związku. Odkrywanie mechanizmów, które warunkują dany stan rzeczy wskazuje na refleksyjny i kompleksowy charakter diagnozy. Stąd ważne jest, aby korzystać z wielu metod i technik badawczych. Pozwala to bowiem na weryfikowanie otrzymywanych danych. Od tego zależy trafność diagnozy i prawidłowość podjętych działań. Niezwykle ważnym walorem pracy osoby diagnozującej jest staranność, wytrwałość i umiejętność stosowania metod badawczych. Dużą wprawę określa się jako biegłość diagnostyczną[7].

Chciałabym podkreślić, że głównym problemem w zakresie metodyki diagnostycznej jest adekwatność metod do celu diagnozy i zamierzeń pedagogicznych. Każdy człowiek to indywidualność, każdy problem tego człowieka, choć na pozór podobny jest inny, niepowtarzalny. W związku z tym - nie ma gotowych metod diagnozy, które można by było zastosowa w konkretnym przypadku - każdorazowo metodę tę trzeba stworzyć na nowo, opierając się na wiedzy i doświadczeniu.

Pewien znany mi terapeuta mówi o "Wariacjach na temat...", czyli o technikach dostosowanych do diagnozowanego przypadku.

Aby dobrze wykonywać taką pracę, nie można dać się uśpić przekonaniu o własnej wszechwiedzy i nieomylności i z pokorą rozpoznawać każdy nowy problem.

Kiedy przed wyrażeniem na piśmie mojej opinii na temat wagi poszczególnych elementów diagnozy myślałam o tym, wydawało mi się oczywiste, że osobowość i kompetencje to dwa najważniejsze z nich. Kompetencje niewątpliwie powiązane z twórczym zaangażowaniem.

Pozostaje problematyka osobowości. Zastanawiam się jakie cechy osobowości warunkują rzetelność diagnozy?

W mojej opinii te najprostsze: staranność, wytrwałość, dociekliwość, zdolność do empatii, pokora w dążeniu do prawdy, cicha chęć niesienia pomocy drugiemu człowiekowi. Niezwykle ważna wydaje się też etyczna sfera tego procesu, tak bardzo delikatnego, wkraczającego w najbardziej intymne warstwy ludzkiego życia.

Reasumując, chcę wyrazić pogląd, że tak, jak nie ma uniwersalnej metody, doskonałej procedury postępowania, wybitnej osobowości warunkującej sukces, jedynych do zastosowania narzędzi badawczych, tak każdy proces diagnozowania jest inny i inne elementy wpłyną na rzetelność diagnozy.

Mam świadomość, że to bardzo pobieżna ocena tego procesu i że pytanie pozostało bez ostatecznej odpowiedzi.

Stara mądrość podpowiada:

" Pamiętaj o trzech rzeczach:

O szacunku dla samego siebie.

O szacunku dla innych.

O odpowiedzialności za wszystko, co robisz."

Literatura

1. I. Lepalczyk, J. Badura (red.): Elementy diagnostyki pedagogicznej. Warszawa 1987

2. I. Obuchowska: Diagnoza psychologiczna w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. W: Problemy poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego. Warszawa 1997

3. A. Siedlaczek: Diagnostyka pedagogiczna. Częstochowa 1999

4. J. Strelau: Psychologia. Warszawa 2000


 

[1] I. Lepalczyk, J. Badura (red.): Elementy diagnostyki pedagogicznej. Warszawa 1987, s. 30
[2] A. Siedlaczek: Diagnostyka pedagogiczna. Częstochowa 1999, s. 17

[3] I. Obuchowska: Diagnoza psychologiczna w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. W: Problemy poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego. Warszawa 1997, s. 17

[4] A. Siedlaczek, op. cit., s. 17-18

[5] J. Strelau: Psychologia. Warszawa 2000, s. 644

[6] I. Lepalczyk, J. Badura (red.): Elementy diagnostyki pedagogicznej. Warszawa 1987, s. 45

[7] A. Siedlaczek, op. cit., s. 24